Pielęgnacja skóry przy izotretynoinie - co stosować, a czego unikać?

Pielęgnacja skóry przy izotretynoinie opiera się na trzech zasadach: łagodnym oczyszczaniu, intensywnym nawilżaniu skóry i ust oraz codziennej ochronie przeciwsłonecznej. Takie postępowanie zaleca charakterystyka produktu leczniczego z izotretynoiną. Na czas kuracji odstawia się kosmetyki złuszczające i przeciwtrądzikowe, a zabiegi gabinetowe planuje ostrożnie.

Izotretynoina to jeden z najskuteczniejszych leków na trądzik, ale bardzo często wysusza skórę i usta. Poniżej wyjaśniamy, skąd bierze się suchość, jak ułożyć pielęgnację twarzy, ust i ciała krok po kroku, czego unikać w trakcie kuracji i po niej oraz jak podchodzimy do zabiegów w gabinecie.

Dlaczego izotretynoina wysusza skórę?

Izotretynoina to doustny retinoid stosowany w leczeniu ciężkich postaci trądziku. Hamuje aktywność gruczołów łojowych i zmniejsza ich wielkość, a w efekcie ogranicza wydzielanie sebum (charakterystyka produktu leczniczego z izotretynoiną). Dzięki temu bakterie związane z trądzikiem mają mniej warunków do namnażania się.

Sebum ma jednak także funkcję ochronną - współtworzy płaszcz hydrolipidowy, który ogranicza utratę wody ze skóry. Gdy go brakuje, skóra szybciej wysycha, łuszczy się, piecze i łatwiej się podrażnia. Najmocniej odczuwają to usta, które nie mają własnych gruczołów łojowych i są szczególnie narażone na pękanie.

Jakie objawy pojawiają się najczęściej?

Charakterystyka leku wymienia wśród działań niepożądanych m.in. suchość skóry, zapalenie warg, złuszczanie naskórka, świąd, rumień twarzy, suchość błony śluzowej nosa z krwawieniami z nosa oraz suchość oczu. Opisuje też większą wrażliwość skóry na tarcie i reakcje nadwrażliwości na światło. Na początku leczenia może dojść do przejściowego zaostrzenia trądziku.

Skalę problemu pokazuje metaanaliza zespołu z Kliniki Dermatologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, obejmująca 30 badań klinicznych i 3274 osoby leczone izotretynoiną (Kapała i współautorzy, 2022):

Autorzy podkreślają, że działania niepożądane dotyczą głównie skóry i błon śluzowych, mają zwykle łagodny przebieg i zwykle ustępują po zakończeniu leczenia. Odpowiednia pielęgnacja pozwala znacznie zmniejszyć dyskomfort w trakcie kuracji.

Pielęgnacja twarzy przy izotretynoinie krok po kroku

W trakcie kuracji priorytetem pielęgnacji jest ochrona bariery hydrolipidowej oraz łagodzenie suchości i podrażnień. Zamiast intensywnej pielęgnacji przeciwtrądzikowej wybieramy kosmetyki łagodzące, nawilżające i regenerujące. Izotretynoina działa ogólnoustrojowo, dlatego dodatkowe preparaty przeciwtrądzikowe stosujemy tylko wtedy, gdy zaleci je lekarz prowadzący.

Oczyszczanie. Myj twarz delikatnie, letnią wodą, bez szorowania i szczoteczek. Do zmycia makijażu i filtra sprawdzi się olejek hydrofilowy, a do codziennego mycia - pianka o fizjologicznym pH, bez substancji złuszczających.

Nawilżanie i regeneracja. Najważniejszy etap. Charakterystyka leku zaleca, by krem lub maść nawilżającą stosować od samego początku kuracji, a nie dopiero wtedy, gdy pojawi się łuszczenie. Dobrze sprawdzają się kosmetyki z ceramidami, skwalanem, pantenolem, wąkrotą azjatycką i niacynamidem. Krem możesz nakładać kilka razy dziennie, zawsze gdy skóra jest ściągnięta. Kosmetyki o takim działaniu zebrałyśmy w grupach odwodnienie i przesuszenie oraz odtworzenie płaszcza hydrolipidowego.

Dobieraj kosmetyki do obecnego stanu skóry. W trakcie kuracji nawet skóra, która wcześniej była tłusta, zwykle zachowuje się jak sucha i wrażliwa. Kosmetyki dla skóry tłustej, które dobrze sprawdzały się przed leczeniem, mogą teraz nasilać ściągnięcie. Lepiej sięgnąć po kosmetyki do skóry suchej, odwodnionej lub wrażliwej, bez składników złuszczających.

Ochrona przeciwsłoneczna. W trakcie leczenia izotretynoiną skóra może być bardziej wrażliwa na słońce, a charakterystyka leku zaleca unikanie intensywnego promieniowania UV i stosowanie filtra o wysokim współczynniku ochrony. Nakładaj codziennie, jako ostatni etap porannej pielęgnacji, filtr o szerokim zakresie ochrony UVA i UVB, najlepiej SPF 30 lub wyższy, dobierając formułę do tolerancji skóry. Podczas przebywania na zewnątrz ponawiaj aplikację, szczególnie po poceniu się lub wycieraniu twarzy. Unikaj intensywnego nasłonecznienia i solarium. Filtry do twarzy i ciała znajdziesz w kategorii ochrona UVA/UVB.

Poniżej propozycja planu pielęgnacji z kosmetyków, z którymi pracujemy w gabinecie, zgodna z zaleceniami ich producentów. Nie musisz od razu stosować wszystkich produktów - podstawą jest łagodne oczyszczanie, krem barierowy, balsam do ust i SPF.

Dwuetapowe oczyszczanie sprawdza się szczególnie wieczorem, gdy trzeba usunąć makijaż i filtr SPF. Jeśli skóra jest bardzo sucha lub podrażniona, sposób oczyszczania warto dostosować indywidualnie. Najważniejsze, aby nie nasilać uczucia ściągnięcia, pieczenia i przesuszenia.

Dlaczego te kosmetyki?

• Lipid Control Cleanser (Dermomedica Cosmeceuticals) - olejek hydrofilowy ze skwalanem 20% i witaminą E na pierwszy etap oczyszczania. Producent przeznacza go do skóry wrażliwej i odwodnionej, a jako drugi etap rekomenduje m.in. CICA B5 Foam Cleanser.
• CICA B5 Foam Cleanser (Dermomedica Cosmeceuticals) - pianka z wąkrotą azjatycką 3%, gliceryną i prowitaminą B5. Producent wskazuje ją m.in. przy uszkodzonej barierze hydrolipidowej i podrażnieniu po kuracjach farmakologicznych.
• Healing B3-LA Serum (Dermomedica Cosmeceuticals) - serum z niacynamidem 3%, beta-glukanem i kwasem linolowym. Producent poleca je m.in. w trakcie kuracji przeciwtrądzikowej i przy podrażnieniach.
• Snail B3 Serum (Dermomedica Cosmeceuticals) - serum ze śluzem ślimaka 15%, niacynamidem 5% i kwasem hialuronowym. Producent wymienia je m.in. w trakcie kuracji przeciwtrądzikowej, przy przebarwieniach pozapalnych i bliznach.
• Barrier Recovery CICA Peptide Balm (Dermomedica Cosmeceuticals) - balsam z wąkrotą azjatycką 10%, kwasami omega-3, skwalanem i peptydami. Producent opisuje go jako odpowiedni do stosowania równolegle z retinoidami i innymi lekami osłabiającymi funkcje ochronne skóry i podaje, że nie jest komedogenny.
• B3 TRX Cream (Dermomedica Cosmeceuticals) - krem z niacynamidem 3%, kwasem traneksamowym 3% i skwalanem. Producent poleca go m.in. w trakcie kuracji przeciwtrądzikowej, rano i wieczorem.
• Magic Balm (Dermomedica Cosmeceuticals) - maść z olejami roślinnymi, woskami i kannabidiolem, tworząca na skórze film ochronny. Producent przeznacza ją m.in. do skóry bardzo suchej, łuszczącej się i podrażnionej po kuracjach dermatologicznych.
• Antioxidant Mineral Cream SPF 30 (Dermomedica Cosmeceuticals) - mineralny filtr z tlenkiem cynku 18,6% oraz witaminami C i E, który producent przeznacza także do skóry wrażliwej, podrażnionej i trądzikowej.

Pielęgnacja ust

Usta przesuszają się przy izotretynoinie najszybciej i najbardziej dokuczliwie. Charakterystyka leku zaleca balsam do ust od początku kuracji - nie czekaj, aż pojawią się pęknięcia.

• Nakładaj balsam wiele razy dziennie, także po każdym posiłku i piciu.
• Na noc nałóż grubszą warstwę maski na usta - producent Lip Sleeping Mask przeznacza ją m.in. dla ust w trakcie leczenia farmakologicznego wysuszającego czerwień wargową.
• Nie oblizuj ust i nie zrywaj suchych skórek - to nasila pękanie.
• Przy przesuszonych kącikach ust możesz punktowo zastosować preparat ochronny, np. Magic Balm. Jeśli pęknięcia są bolesne, nawracają lub nie goją się, skonsultuj się z lekarzem - mogą wymagać odrębnego leczenia.
• Odłóż na czas kuracji peelingi do ust i pomadki o działaniu „powiększającym”, które mogą drażnić.

Ciało, oczy i nos

Ciało. Skóra ciała także się przesusza, a charakterystyka leku opisuje większą wrażliwość skóry na tarcie. Stosuj krótkie prysznice w letniej wodzie, delikatne środki myjące i emolient zaraz po kąpieli, na lekko wilgotną skórę. Zrezygnuj z peelingów ziarnistych, szorstkich rękawic i depilacji woskiem. Na łokcie, dłonie i miejsca szczególnie suche możesz stosować Magic Balm. Jeśli skóra swędzi, pomocne mogą być kosmetyki z grupy świąd i podrażnienie.

Oczy. Suchość oczu to częsty objaw. Według charakterystyki leku można ją łagodzić maścią nawilżającą do oczu lub preparatem zastępującym łzy, a osoby noszące soczewki kontaktowe mogą w czasie kuracji potrzebować okularów. Przy utrzymującym się pieczeniu, zaczerwienieniu lub pogorszeniu widzenia skontaktuj się z lekarzem prowadzącym.

Nos. Suchość błony śluzowej nosa może prowadzić do krwawień z nosa. Jeśli są częste, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu - dobierze odpowiedni preparat.

Czego unikać w trakcie kuracji?

Zabiegi w gabinecie w trakcie kuracji i po niej

Charakterystyka leku zaleca, by w trakcie kuracji i do 5-6 miesięcy po jej zakończeniu unikać agresywnej dermabrazji chemicznej oraz zabiegów laserowych. Od tego wynika powszechna praktyka odkładania zabiegów.

Nowsze dane pokazują bardziej zróżnicowany obraz. Przegląd badań z rekomendacjami panelu ekspertów, opublikowany w JAMA Dermatology, nie znalazł wystarczających podstaw, by odkładać m.in. powierzchowne peelingi chemiczne, depilację laserową i lasery frakcyjne. Odradzono natomiast w trakcie leczenia mechaniczną dermabrazję i lasery w pełni ablacyjne (Spring i współautorzy, 2017).

Dlatego nie każdy zabieg trzeba automatycznie odkładać o pół roku, ale nie oznacza to również, że wszystkie procedury są odpowiednie podczas kuracji. Decyzja zależy od rodzaju zabiegu, kondycji skóry i etapu leczenia.

W gabinecie Marty Potockiej w Lipkowie prowadzimy konsultacje kosmetologiczne i analizę skóry osób w trakcie oraz po zakończeniu kuracji izotretynoiną. Oceniamy potrzeby skóry, stopień jej przesuszenia i podrażnienia, a następnie dobieramy pielęgnację domową oraz rozważamy zabiegi odpowiednie do jej aktualnego stanu. Procedury wymagające oceny medycznej planujemy w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie. Możesz też zacząć od pielęgnacji opisanej w tym artykule.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Izotretynoina wysusza skórę i usta, bo hamuje wydzielanie sebum. Pielęgnacja w trakcie kuracji opiera się na łagodnym oczyszczaniu, nawilżaniu od pierwszego dnia leczenia, balsamie do ust i codziennej ochronie przeciwsłonecznej. Kosmetyki złuszczające i przeciwtrądzikowe odstawia się na czas leczenia, a depilację woskiem - także na co najmniej 6 miesięcy po nim.

Zabiegi w trakcie kuracji i po niej warto zaplanować indywidualnie. Podczas konsultacji w gabinecie ocenimy stan skóry, dobierzemy zabiegi i pielęgnację domową dopasowaną do etapu leczenia.

Polecane

Źródła

1. Charakterystyka produktu leczniczego zawierającego izotretynoinę, 10 mg i 20 mg, kapsułki miękkie - dokument podmiotu odpowiedzialnego. Data zatwierdzenia lub częściowej zmiany tekstu: 15.02.2024.
2. Kapała J., Lewandowska J., Placek W., Owczarczyk-Saczonek A. (2022). Adverse Events in Isotretinoin Therapy: A Single-Arm Meta-Analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(11), 6463.
3. Spring L.K., Krakowski A.C., Alam M. i współautorzy (2017). Isotretinoin and Timing of Procedural Interventions: A Systematic Review With Consensus Recommendations. JAMA Dermatology, 153(8), 802-809.